Etyka w produkcji przemysłowej

„Mechanik” od dziesięcioleci prowadzi rubrykę z Działalności CIRP, czyli Międzynarodowej Akademii Inżynierii Produkcji, w której co miesiąc omawiana jest jedna publikacja z czasopisma CIRP Annals. Manufacturing Technology. Obecnie jej redakcją zajmuje się prof. K. Jemielniak z PW, wcześniej materiały przygotowywał prof. M. Szafarczyk. Warto jednak zapoznać, zarówno środowisko inżynierskie, jak i naukowo-inżynierskie oraz szkolnictwo wyższe, z ostatnią inicjatywą tej organizacji, która w 2024 r. powołała międzysekcyjną grupę roboczą CIRP (CWG) ETHICS IN MANUFACTURING, czyli ds. etyki w produkcji przemysłowej. Do udziału zaproszone są wszystkie sekcje (STC) i CMAG (www. cirp.net).

 

W słowie wstępnym czytamy (www.cirp.net):

Naszym celem jest zbudowanie społeczności, która pogłębi nasze zrozumienie etyki i zgłębi wyzwania etyczne związane z materiałami, projektowaniem inżynieryjnym, technologiami i procesami produkcyjnymi, łańcuchem dostaw, organizacją produkcji oraz utrzymaniem zdolności wytwórczych / konserwacją i ponownym wykorzystaniem po zakończeniu cyklu życia produktu. Etyka w produkcji odnosi się do zbioru zasad etycznych, które kierują działaniami i decyzjami osób i organizacji zaangażowanych w cały cykl życia produktu, aby zapewnić zarówno ekonomiczne, jak i społeczne korzyści z produkcji. Rosnąca kontrola ze strony konsumentów, organów regulacyjnych i grup interesu napędza przesunięcie w kierunku bardziej etycznych praktyk produkcyjnych. Produkcja musi przestrzegać zasad etyki inżynierskiej opracowanych niedawno w wielu krajach. Badania i edukacja na temat etyki w produkcji są aktualne, a CWG Ethics in Manufacturing będzie okazją do wzmocnienia wkładu CIRP w tym obszarze.

Proponowana jest dyskusja na poniższe tematy.

1. Identyfikacja wpływu etycznego technologii i procesów produkcyjnych
2. Badania kompromisów w decyzjach projektowych i produkcyjnych w celu spełnienia zasad etycznych
3. Praktyczne granice i wytyczne dotyczące zagadnień etycznych w produkcji
4. Wzajemne zależności między bezpieczeństwem a niezawodnością
5. Etyka tworzonych produktów i usług
6. Ocena nowych technologii produkcyjnych pod kątem zagadnień etycznych
7. Ewolucja relacji między ludźmi a maszynami
8. Etyczne projektowanie i rozwój globalnego łańcucha dostaw
9. Prywatność, zaufanie, odpowiedzialność i bezpieczeństwo danych
10. Wpływ na środowisko i społeczeństwo
11. Taksonomia etyki w produkcji
12. Praktyki przemysłowe i wyzwania związane z utrzymaniem etycznej produkcji
13. Studia przypadków dotyczące współtworzenia wartości ekonomicznych i społecznych w produkcji w całym cyklu życia
14. Przegląd odpowiednich standardów globalnych, różnic kulturowych i etycznych
15. Włączenie etyki do programu studiów licencjackich i magisterskich z zakresu produkcji

Problem etyki procesu wytwarzania / produkcji przemysłowej stał się obecnie jednym z paradygmatów zrównoważonego rozwoju (sustainable development) i jego odpowiednika w procesach wytwórczych (sustainable manufacturing) oraz Strategii 4.0 i tworzącej się Strategii 5.0 [1, 2].

Etyka w systemach produkcyjnych staje się coraz ważniejszym tematem, w miarę jak branże wytwórcze wdrażają zaawansowane technologie i napotykają nowe wyzwania w takich dziedzinach, jak automatyzacja, zrównoważony rozwój i współpraca człowiek–robot [2]. Uwzględnienie kwestii etycznych nie jest już sprawą marginalną, lecz podstawowym obowiązkiem, którym należy się zająć. Kwestie te odgrywają fundamentalną rolę na poziomie strategicznym, taktycznym i operacyjnym, a obowiązkiem firm jest rozwiązywanie tych problemów na wszystkich tych poziomach. Standardy etyczne ustanowione przez firmę muszą odzwierciedlać działania każdej z jej części składowych, obejmujące każdą fabrykę, dział, komórkę wytwórczą/produkcyjną i poszczególnych pracowników [2].

Pojawienie się Przemysłu 4.0 wprowadziło nowe wyzwania etyczne w kontekście produkcji, w związku z czym zidentyfikowano kilka problemów etycznych związanych z wdrażaniem inteligentnych fabryk i zaawansowanych technologii produkcyjnych. Należą do nich obawy związane z prywatnością danych, utratą miejsc pracy oraz potrzebą wytycznych etycznych przy opracowywaniu i wdrażaniu rozwiązań Przemysłu 4.0 [2]. Z dokonanego przeglądu możliwych zastosowań zasad etyki wyselekcjonowano najważniejsze obszary działalności wytwórczej przedstawione na rys. 1.

 

Fig. 1. Manufacturing area for ethical application [2]
Rys. 1. Obszary wytwarzania objęte zastosowaniem etyki [2]

 

Rys. 1 przedstawia obszary w sektorze wytwórczym, w których respondenci wskazali, że kwestie etyczne mają główne znaczenie. Trzy najczęściej wskazywane obszary dotyczą praktyk pracy i bezpieczeństwa pracowników (41%), ograniczania wpływu na środowisko (35%) oraz różnorodności, równości i integracji (35%). Chociaż te kwestie etyczne są uznawane za istotne, to często traktuje się je jako kwestie drugorzędne, a nie jako integralne elementy procesu projektowania [2].

Wyniki przeglądu potwierdzają liczne opinie i ekspertyzy wyspecjalizowanych firm doradczych i certyfikujących, głównie z UK [3,4,5]. Na przykład firma doradcza Jermyn Street Design (JSD) [3] odnosi etyczną produkcję do następujących obszarów (cytat):

Etyczna produkcja odnosi się do procesu produkcyjnego, który spełnia najwyższe standardy ochrony środowiska, dobrostanu pracowników i odpowiedzialności społecznej. Uwzględnia on wszystkich interesariuszy: pracowników, konsumentów i samą planetę, aby zapewnić, że produkty powstają bez szkody dla środowiska.

Firma działająca jako dostawca etycznych przepisów (posiadająca prawo nadawania certyfikatu B Corp) musi również zadbać o to, aby jej miejsce pracy odzwierciedlało wartości, które promuje na zewnątrz. Oznacza to uczciwe wynagrodzenie, bezpieczne warunki pracy, równe szanse i stałe szkolenia dla wszystkich pracowników. Dotyczy to również produkowanych przez nią, przyjaznych dla środowiska uniformów: odzieży stworzonej z myślą o trwałości, zaprojektowanej z myślą o gospodarce o obiegu zamkniętym i wyprodukowanej w sposób, który chroni ekosystemy, a nie je eksploatuje [3].

W odpowiedzi na pytanie: Czym jest etyka w przemyśle? Słownik Cambridge [5] definiuje etykę biznesu jako zasady, reguły i standardy decydowania o tym, co jest moralnie dobre, a co złe w pracy. Zatem etyka biznesu odnosi się do wdrażania odpowiednich praktyk i polityk biznesowych w miejscu pracy. Jaka jest zatem różnica między uczciwością a etyką?

Uczciwość to cecha bycia uczciwym, kierowania się silnymi zasadami moralnymi i postępowania właściwie. Etyka ma charakter bardziej zewnętrzny (zasady, regulaminy, kodeks postępowania), natomiast uczciwość ma charakter bardziej wewnętrzny (jednostki decydują, czy będą przestrzegać zasad etyki organizacji) [5].

Ważne jest, po czym poznać, czy firma stosuje zasady etyczne. Wymienia się 5 pięć fundamentalnych zasad tworzących Kodeks Etyczny [5]:

1) uczciwość,
2) obiektywizm,
3) kompetencje zawodowe i należyta staranność,
4) poufność,
5) profesjonalne zachowanie.

Jednym ze sposobów włączenia przez firmę zasad etycznych jest kodeks CRS (Corporate Social Responsibility) [4]. Zakłada on, że etyczna produkcja obejmuje różne zasady, w tym zrównoważony rozwój środowiska, uczciwe praktyki pracy, zaangażowanie społeczne i przejrzystość. Firmy wdrażające CSR mają obowiązek dążyć do minimalizacji swojego wpływu na środowisko, zapewnienia uczciwego traktowania pracowników, aktywnego zaangażowania w lokalne społeczności oraz zachowania przejrzystości i rozliczalności w swoich działaniach.

Wymienia się kilka ważnych wyzwań stojących przed przemysłem wytwórczym, m.in. [4]:

1. Zrównoważenie zyskowności/rentowności z etycznymi praktykami,
2. Zwiększenie lojalności klientów,
3. Pozytywny wpływ na wynik finansowy,
4. Przyciągnięcie najlepszych talentów,
5. Ograniczenie ryzyka biznesowego,
6. Dostęp do etycznych rynków konsumenckich,
7. Pozytywne relacje z akcjonariuszami,
8. Innowacje i przewaga konkurencyjna.

Ponieważ w zasadzie nie ma odwrotu od wdrażania zasad etycznej produkcji przemysłowej, warto uwypuklić płynące z niej korzyści [6]. Etyczna produkcja jest korzystna nie tylko dla środowiska, pracowników i klientów, lecz także dla ogólnej rentowności. Na przykład produkcja papieru to branża wysoce zanieczyszczająca i szkodliwa dla środowiska. Wdrażając praktyki ponownego wykorzystania i recyklingu, firmy oszczędzają koszty, ale także zmniejszają swój ślad węglowy.

Etyka w produkcji wymaga również kluczowego nadzoru nad praktykami zrównoważonego rozwoju, źródłami materiałów i działaniami proekologicznymi. Zużycie energii zawsze stanowi problem. Można również opracować szczegółowe wytyczne dotyczące materiałów pochodzących z recyklingu, utylizacji odpadów i efektywności produkcji. Cztery główne filary etyki w zrównoważonym rozwoju to [7]:

1) etyka środowiskowa,
2) odpowiedzialność społeczna,
3) etyka korporacyjna,
4) odpowiedzialność ekonomiczna.

Baza danych SEDEX (Supplier Ethical Data Exchange) jest znaną na całym świecie platformą wymiany informacji na temat etycznie zrównoważonej produkcji w łańcuchu dostaw [8]. Baza danych SEDEX, typu non-profit, umożliwia członkom wspieranie zarządzania dostawcami i zmniejszanie ryzyka poprzez wymianę informacji. Skutkuje to stosowaniem etycznie odpowiedzialnych praktyk biznesowych. Certyfikaty są zgodne z następującymi normami międzynarodowymi [8]:

● ISO/IEC 27001:2022 – Zarządzanie bezpieczeństwem informacji,
● ISO/IEC 27701:2019 – Zarządzanie prywatnością informacji.

Na platformie Sedex dokonuje się audytu SMETA (Sedex Members Ethical Trade Audit), który jest jednym z najpopularniejszych na świecie systemów audytu etycznego [9]. Używany jest do oceny praktyk społecznych i środowiskowych w globalnych łańcuchach dostaw, a opiera się na standardzie ETI Base Code, który obejmuje filary takie, jak prawa pracy, BHP, środowisko i etyka biznesu, a wyniki są udostępniane na platformie Sedex [8].

Etyczna produkcja nie jest więc procesem odosobnionym, lecz procesem o obiegu zamkniętym, który usprawnia procesy, budując świadomość użytkowników końcowych poprzez odpowiedni branding, czyli nadawanie grupie produktów określonej marki (cechowanie). Poniższe statystyki pokazują, jak wpływa to bezpośrednio na pracowników [6]:

● zadowolony i szczęśliwy pracownik jest o 13% bardziej wydajny niż pracownik niezadowolony,
● 93% pracowników zostaje dłużej w firmie, która inwestuje w ich dobrostan.

Coraz więcej producentów korzysta z potencjału etycznego infolinii ds. etyki [7]. Ponieważ kanały te są anonimowe, zarówno pracownicy, jak i osoby niebędące pracownikami, mogą zgłaszać potencjalne obawy. Infolinie ds. etyki są również niezbędnymi narzędziami do monitorowania i zgłaszania przypadków naruszenia zasad bezpieczeństwa.

 

LITERATURA

[1] W. Grzesik, Podstawy skrawania materiałów konstrukcyjnych, PWN, Warszawa, 2020.

[2] G. Bozzellia, E. Lutters, R. Roy, N. Shakellyd, J.W. Sutherlandd, M. Nakao, Ethics in manufacturing: a decision-making perspective, Proceedings of the 58th CIRP Conference on Manufacturing Systems 2025, Procedia CIRP 134 (2025) 1155–1160.

[3] Exploring the Importance of Ethical Manufacturing, https://jsd.co.uk/blog/importance-of-ethical-manufacturing/

[4] Ethical Considerations in Manufacturing: Corporate Social Responsibility, blog, https://axacute.com/blog/ethical-considerations-in-manufacturing-csr/, November 17, 2023.

[5] What is ethics in manufacturing? https://industrialmachinerydigest.com/safety-maintenance/what-is-ethical-manufacturing-and-why-is-it-so-important/

[6] Ethics in the manufacturing industry, Infosys BMP, https://www.infosysbpm.com/blogs/manufacturing/manufacturing-industry-ethics.html

[7] Improving Manufacturing Workplace Ethics, https://www.ethicaladvocate.com/improving-manufacturing-workplace-ethics/

[8] Privacy and security at the core of Sedex, https://www.sedex.com/iso-certifications/

[9] SMETA – Sedex Members Ethical Trade Audit, https://www.iso.org.pl/uslugi-zarzadzania/wdrazanie-systemow/odpowiedzialnosc-spoleczna-csr/smeta-sedex-members-ethical-trade-audit/